Huisartsen, organiseer uw huisartsenzorg beter of de eerstelijnszorg wordt door anderen verder geregeld zonder huisartsen!

Het diabeteszorgtraject dat normaliter op 1 mei 2009 van start zou gaan, is een bijzonder geval van een zorgpad: het is een generiek zorgpad bedacht door de Medicomut dat de transmurale zorg regelt voor een welbepaalde groep diabetespatiënten. Een diabeteszorgpad, toepasbaar in de eerste lijn en bedoeld voor alle patiënten die diabeteszorg nodig hebben, is momenteel onbestaande, tenzij in twee draaiboeken, Diabetesproject Aalst en Diabetesproject Leuven.

Bij de (aarzelende) lancering van de zorgtrajecten door de Medicomut moeten we nu resoluut kiezen voor een ‘eigen zorgpad chronische patiëntenzorg’ in de huisartsenpraktijk, onder meer voor het grootste deel van onze diabetespatiënten (maar ook voor patiënten met COPD/astma, hartfalen, CVA, dementie,…).

Heel belangrijk hierbij is om uit te gaan van de ‘huisartsenpraktijk’ als structuur en van de ‘huisartsenzorg’ als inhoud van het zorgaanbod.

Huisartsenzorg als inhoud van het zorgpad

Onze generalistisch en contextgerichte huisartsenzorg is in staat én bereid een kwalitatief hoogwaardig antwoord te bieden op de veranderingen in de zorgvraag (ouderenzorg, chronische ziekten). Huisartsenzorg werkt vanuit een geïntegreerde benadering, waarbij de sociale context en woonomgeving van de patiënt, zijn voorgeschiedenis en zijn comorbiditeit worden betrokken. Door een integrale benadering wordt fragmentatie van de zorg voorkomen. Huisartsenzorg draagt hierdoor bij aan de doelmatigheid en kwaliteit van de zorg.

De verticale ziektegerichte benadering die nodig is bij specialistische zorg, vraagt een andere aanpak en past daarom minder bij de huisartsenzorg, maar is goed te integreren in de huisartsenpraktijk. Dit is zeker van toepassing bij diabetes mellitus type 2, waarbij de helft van de patiënten comorbiditeit heeft en waarbij de zorg door een generalistisch werkende zorgverlener, die coördinator blijft bij de specialistische zorg (endocrinoloog, diabetescentrum), de voorkeur moet hebben.

De ‘chronische patiëntenzorg’ in de eerste lijn is dus iets anders dan een optelling van allerlei ziektegerichte ‘zorgtrajecten’.

Deze huisartsenzorg wordt voor een belangrijk deel geboden conform de aanbevelingen van Domus Medica. De zorgtrajecten (met transmurale afspraken) en de eigen zorgpaden (diabetespas, horizontale afspraken op de eerste lijn) zijn gebaseerd op deze aanbevelingen en dragen bij tot de afstemming van de zorg tussen zorgverleners. Samen met de andere disciplines kan zo deze bredere zorg doeltreffend en kosteneffectief ingezet worden in de directe omgeving van de patiënt en afgestemd worden op zijn behoeften.

Huisartsenpraktijk als structuur van het zorgpad

Door samenwerking binnen een huisartsenpraktijk, tussen huisartsenpraktijken en binnen een huisartsenkring én door taakdelegatie is het mogelijk in te spelen op de toename van de zorgvraag en de veranderingen daarin. Met ondersteuning (financieel, logistiek, personeel) kan kwalitatief betere huisartsenzorg worden geleverd aan onder meer oudere patiënten, chronische patiënten en patiënten in achterstandswijken.

Het actuele (verticale) zorgtraject van het Riziv wordt in deze redenering gewoon ‘een bijzonder geval’ van een veel ruimer diabeteszorgpad in de huisartsenpraktijk. Dit laatste dient echter evenwaardig ondersteund te worden door het vervullen van de noodzakelijke randvoorwaarden!

Dit kan mits het ereloon van de diabetespas tot minimaal 80 euro wordt opgetrokken en door een praktijkondersteuning die niet beperkt blijft tot het ‘aanwerven van een klerkje’. Voor onze patiënten betekent dit: gratis toegang tot de diëtistenzorg, een even gemakkelijke toegang tot het nodige controlemateriaal aan dezelfde prijs als in het diabetescentrum, remgeldverminderingen bij de huisarts. De ‘educatie’ dient te gebeuren op de huisartsenpraktijk of bij de patiënt thuis, eveneens gratis. De huisartsenpraktijk kiest de ‘educatievorm’ die bij zijn praktijkvoering past (zelf doen, praktijkassistente, referentieverpleegkundige WGK, diabetesspreekuur, diabeteseducator,…).

De ondersteuning zelf dient tweeërlei te zijn: ‘procesondersteuning’ en ‘outcome’. De diabetespas is een vorm van procesondersteuning (PBP= payment before performance). De gegevensregistratie met kwaliteitsrapport is een outcome-ondersteuning (P4P= targetpayment= payment for performance).

Schaalvergroting

Chronische patiëntenzorg kan ook georganiseerd worden door ‘anderen’ dan de huisartsen (diabetescentra, borstklinieken, geheugenklinieken, hartfalenverpleegkundige, cardiale revalidatiecentra, ..)

Naast terreinverlies op het gebied van ‘chronische patiëntenzorg’ is er reeds of dreigt er nog meer terreinverlies te komen op andere deelgebieden: preventieve geneeskunde, palliatieve zorg, acute geneeskunde, residentiële geneeskunde, zwangerschapsbegeleiding en zuigelingenzorg,... Deze verschillende deelgebieden vragen een specifieke aanpak die verschilt van het gewone huisartsgeneeskundig handelen maar kan wel ingepast worden in de bestaande huisartsenzorg.

De incidentie en de prevalentie van deze items zijn echter dermate laag voor een gemiddelde huisartsenpraktijk (waarvan 70% nog solopraktijk is) dat op huisartsenpraktijkniveau de nodige organisatie en motivatie niet aanwezig zijn om dit efficiënt aan te pakken, tenzij in sporadische gevallen met specifieke interesses of praktijkprojecten. Schaalvergroting van de huisartsenpraktijk is al een stapje vooruit, maar nog ruim onvoldoende. Het niveau van de huisartsenkring is wel geschikt, maar er zijn op dat niveau onvoldoende middelen beschikbaar en er is onvoldoende organisatie. Domus Medica met een kringloket, wetenschappelijke vereniging en syndicale ambities is wel goed geplaatst om een duidelijk katalyserend initiatief te nemen in de organisatie van de huisartsenzorg zodat deze o.a. de chronische patiëntenzorg (maar ook de andere!) kan inbedden in haar dagelijkse werking.

Domus Medica: een vereniging van huisartsen

Het is aan de beroepsvereniging Domus Medica om de bakens voor een dergelijke chronische patiëntenzorg uit te zetten voor de volgende tien jaar. Het is aan de syndicale afdeling om de randvoorwaarden te beschrijven om deze zorg te kunnen realiseren in Vlaanderen (België). En het is aan de Vlaamse huisartsen/leden van Domus Medica om een dergelijk standpunt/visie/initiatief van Domus Medica te bekrachtigen. Zouden we met zijn allen niet eindelijk eens effectief de handen uit de mouwen steken, in de huisartsenpraktijk, de huisartsenkring, provinciaal en in Domus Medica? Of blijven we steken in een discussie over de doelgroepen van een ‘diabeteszorgtraject gedicteerd vanuit de tweede lijn’?

Dominique Thoelen
Afdeling Syndicaat
Domus Medica vzw